Όταν οι κιθάρες «χάλασαν» το κομμουνιστικό πάρτι: Η άγνωστη ιστορία του πολωνικού ροκ

Τανκς και θωρακισμένα οχήματα στους παγωμένους δρόμους της Βαρσοβίας, απαγόρευση κυκλοφορίας μετά τις 10 το βράδυ, κομμένες τηλεφωνικές γραμμές και πάνοπλοι στρατιώτες και αστυνομικοί σε κάθε γωνία. Ατέλειωτες, εξαντλητικές ουρές έξω από άδεια καταστήματα για τα βασικά αγαθά (κρέας, ζάχαρη, χαρτί υγείας), τα οποία αγοράζονταν μόνο με κρατικά δελτία τα λεγόμενα kartki. Οι συναυλίες απαγορεύτηκαν προσωρινά, οι τηλεοπτικές εκπομπές ελέγχονταν πλήρως από στρατιωτικούς επιτρόπους με στολές, και η καθημερινότητα των νέων πλημμύρισε από καχυποψία και φόβο συλλήψεων.

Από την άλλη η ροκ μουσική στην Πολωνία κατά την κομμουνιστική περίοδο, και ιδιαίτερα υπό το καθεστώς του στρατηγού Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι  τη δεκαετία του 1980, αποτέλεσε το κορυφαίο μέσο κοινωνικής διαμαρτυρίας, έκφρασης οργής και άτυπης αντίστασης της νεολαίας. Η ροκ μουσική επί δικτατορίας Γιαρουζέλσκι δεν ήταν απλώς διασκέδαση ή εκτόνωση αλλά ήταν μια νησίδα πνευματικής αντίστασης και ο βασικός συνδετικός κρίκος μιας γενιάς που ένιωθε εγκλωβισμένη πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα, προετοιμάζοντας το έδαφος για την τελική κατάρρευση του συστήματος το 1989.

Πηγαίνοντας λίγο πιο πίσω στην δεκαετία του 1970 στην Πολωνία επί της σχετικής οικονομικής «άνοιξης» του κομμουνιστή ηγέτη Έντουαρντ Γκίερεκ τα πράματα ήταν λίγο καλύτερα σταα θέματα μουσικής και συγκροτημμάτων  μιας και ήταν η χρυσή εποχή του Progressive Rock του Blues Rock και του Hard Rock. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι η prog σκηνή τόσες δεκαετίες μετά είναι κυρίαρχη στις συνειδήσεις χιλιάδων Πολωνών.

Σε αντίθεση με την έκρηξη του πανκ και του κοινωνικού ροκ τη δεκαετία του '80, τα συγκροτήματα των '70s εστίασαν στην υψηλή τεχνική κατάρτιση, τους περίπλοκους μουσικούς πειραματισμούς και το πάντρεμα του ροκ με την κλασική μουσική και την τζαζ. Επιπλέον το κίνημα Muzyka Młodej Generacji (Μουσική της Νέας Γενιάς) στα τέλη των 70s άνοιξε τον δρόμο για τη μετάβαση στον σκληρό ήχο των 80s, αναδεικνύοντας τις πρώτες μορφές συγκροτημάτων όπως οι Perfect και οι Kombi.

                                                                   ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ

 Το κομμουνιστικό καθεστώς του Γιαρουζέλσκι βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: να απαγορεύσει πλήρως τη ροκ μουσική ρισκάροντας μια ανεξέλεγκτη υπόγεια εξέγερση, ή να την επιτρέψει υπό όρους. Επέλεξε το δεύτερο, χρησιμοποιώντας τη ροκ ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» αν όμως ένα συγκρότημα ξεπερνούσε τα όρια, το καθεστώς απαγόρευε τη μετάδοση των τραγουδιών του από το κρατικό ραδιόφωνο. Όταν απαγορεύτηκαν η ροκ μπάντα των Maanam (με την σπουδαία τραγουδίστρια Kora), ο ραδιοφωνικός παραγωγός Niedźwiecki έπαιζε στην εκπομπή μόνο το εισαγωγικό ντραμς των τραγουδιών τους ως ένδειξη σιωπηλής διαμαρτυρίας. Επιπρόσθετα για να περάσουν οι στίχοι από την κρατική επιτροπή λογοκρισίας, οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν έξυπνες μεταφορές, ποιητική γλώσσα και αλληγορίες ενώ το κοινό ήταν πλήρως εκπαιδευμένο να «διαβάζει ανάμεσα στις γραμμές». Κάθε στίχος έπρεπε να εγκριθεί από το Κεντρικό Γραφείο Ελέγχου Τύπου, Εκδόσεων και Θεαμάτων (GUKPPiW) και οι καλλιτέχνες έγιναν μετρ των μεταφορών, χρησιμοποιώντας διφορούμενα νοήματα που το κοινό καταλάβαινε αμέσως, αλλά οι λογοκριτές δυσκολεύονταν να απαγορεύσουν νομικά.

Το καθεστώς μπροστά σε όλη αυτή την κατάσταση αναγκάστηκε να επιτρέψει τη διεξαγωγή συναυλιών και τη λειτουργία ραδιοφωνικών εκπομπών για να εκτονώνεται η οργή των νέων σε ελεγχόμενους χώρους, αντί για τους δρόμους. Οι συναυλίες ήταν πάντα γεμάτες με πάνοπλους αστυνομικούς της Milicja / ZOMO (των ειδικών δυνάμεων καταστολής) και οποιαδήποτε έντονη πολιτική κίνηση, πανό της απαγορευμένης «Αλληλεγγύης» (Solidarność) ή υπερβολικό headbanging μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση σύλληψη ή ξυλοδαρμό. Μάλιστα στις συναυλίες πολωνικών συγκροτημάτων όπως οι Perfect ή οι Lady Pank, το κοινό άλλαζε εσκεμμένα τις λέξεις των ρεφρέν. Όταν το συγκρότημα τραγουδούσε το "Chcemy być sobą" (Θέλουμε να είμαστε ο εαυτός μας), χιλιάδες φίλαθλοι ούρλιαζαν ρυθμικά "Chcemy bić ZOMO" (Θέλουμε να δείρουμε την αστυνομία), μετατρέποντας τη συναυλία σε ανοιχτή πολιτική διαδήλωση.

                                                                Τα Κορυφαία Συγκροτήματα

Το κομμουνιστικό καθεστώς έβλεπε το progressive rock και το jazz-fusion πιο θετικά από το άγριο rock 'n' roll και θεωρούσε ότι πρόκειται για «υψηλή τέχνη» και όχι για «φτηνό δυτικό καταναλωτισμό», επιτρέποντας στα συγκροτήματα να ηχογραφούν στα επίσημα κρατικά στούντιο (όπως η δισκογραφική Muza).

SBB (Szukaj, Burz, Buduj):  Ένα από τα κορυφαία progressive / jazz-rock συγκρότημα, με τεράστιο διεθνές κύρος έχοντας ως ηγέτη τον πολυοργανίστα Józef Skrzek και ξεκίνησαν ως η μπάντα που συνόδευε τον Czesław Niemen. Στη συνέχεια εξελίχθηκαν αυτόνομα, δημιουργώντας έναν εκρηκτικό, αυτοσχεδιαστικό ήχο με έντονα synthesizers και κιθαριστικά σόλο. Ήταν από τις ελάχιστες μπάντες του ανατολικού μπλοκ που έκαναν περιοδείες στη Δυτική Γερμανία.

Breakout: Οι θεμελιωτές του blues rock και του πρώιμου hard rock στην Πολωνία έχοντας αρχηγό τον σπουδαίο κιθαρίστα Tadeusz Nalepa και τη σύζυγό του Mira Kubasińska στα φωνητικά, κυκλοφόρησαν το 1971 το άλμπουμ "Blues", το οποίο θεωρείται αριστουργηματικό της πολωνικής ροκ δισκογραφίας και ο ήχος τους ήταν βαρύς, επηρεασμένος άμεσα από τους Cream και τους Led Zeppelin.

Budka Suflera: Ξεκίνησαν ως συμφωνικό progressive rock συγκρότημα που αργότερα εξέλιξαν τον ήχο τους με πιο hard rock στοιχεία. Ιδρύθηκαν στο Λούμπλιν και γνώρισαν τεράστια επιτυχία το 1975 με το άλμπουμ "Cień wielkiej góry" στο οποίο συμμετείχε και ο Czesław Niemen. Το κομμάτι τους "Jest taki samotny dom" αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ροκ ύμνους της χώρας.

Skaldowie: Ένα μίγμα από folk-rock με έντονα στοιχεία progressive rock και κλασικής μουσικής αν και ξεκίνησαν στα '60s ως pop-rock μπάντα, αλλά το 1973 κυκλοφόρησαν το εξαιρετικό άλμπουμ "Krywań, Krywań" και το ομότιτλο κομμάτι είναι ένα  18λεπτο έπος τους, πάντρευε την παραδοσιακή μουσική των Πολωνών highlanders (Górale) με το progressive rock του hammond οργάνου και αποσπάσματα από τον Μπαχ και τον Μποροντίν.

Klan: Βραχύβιο σχήμα με ήχο που κινείται σε ψυχεδελικό και avant-garde progressive rock ύφος και, κυκλοφόρησαν το 1971 το concept άλμπουμ "Mrowisko", το οποίο ντύθηκε μουσικά ως παράσταση μπαλέτου. Θεωρείται ένας από τους πιο ιδιαίτερους και σκοτεινούς prog δίσκους της εποχής.

Lady Pank: Από τα πιο δημοφιλή ροκ συγκροτήματα με τεράστια ραδιοφωνική απήχηση και το κομμάτι τους "Mniej niż zero"  έγινε ύμνος, ενώ το "Fabryka małp" σατίριζε έμμεσα την κρατική γραφειοκρατία του κόμματος.

Nurt: Προερχόμενοι από το Βρότσλαβ, συνδύαζαν το σκληρό hard rock με ψυχεδελικά περάσματα και άφησαν πίσω τους κυρίως ένα και μοναδικό, ομώνυμο άλμπουμ το 1973 (Nurt), το οποίο θεωρείται σήμερα ένα από τα «κρυμμένα διαμάντια» του ευρωπαϊκού underground προοδευτικού ροκ.

Perfect: Το μελωδικό ροκ τραγούδι τους "Chcemy być sobą" (Θέλουμε να είμαστε ο εαυτός μας) μετατρεπόταν αυθόρμητα από το κοινό στις συναυλίες σε "Chcemy bić ZOMO" (Θέλουμε να δείρουμε τη ZOMO – τη διαβόητη  αστυνομία του Γιαρουζέλσκι). Οι στίχοι τους, γραμμένοι από τον Bogdan Olewicz, αντανακλούσαν τα προβλήματα, τις απογοητεύσεις και την αντίσταση της νεολαίας απέναντι στο κομμουνιστικό καθεστώς

Maanam: Με την εκρηκτική Kora στα φωνητικά, συνδύασαν το post-punk με το new wave. Όταν το 1984 αρνήθηκαν να παίξουν σε μια κομματική εκδήλωση για τη σοβιετική νεολαία, το καθεστώς τους απαγόρευσε από το ραδιόφωνο. Ο παραγωγός Marek Niedźwiecki, αντί για τα τραγούδια τους, έπαιζε στον αέρα μόνο το εισαγωγικό ντραμς του "To tylko tango" ως ένδειξη διαμαρτυρίας.

Kult: Με ηγέτη τον Kazik Staszewski, έγιναν η φωνή της underground ψυχεδελικής και πανκ και εναλλακτικής ροκ σκηνής, με στίχους που κατέγραφαν την απόγνωση και την υποκρισία της καθημερινότητας.

Republika: Με την ασπρόμαυρη αισθητική τους και τον εγκεφαλικό ήχο του Grzegorz Ciechowski, εξέφρασαν την ψυχολογική καταπίεση του ολοκληρωτισμού (π.χ. στο κομμάτι "Kombinat").

Επίσης μία σημαντική καλλιτεχνική μορφή ήταν και ο Czesław Niemen ο οποίος υπήρξε η απόλυτη μουσική ιδιοφυΐα της Πολωνίας στα 70s. Ξεκινώντας από το rock 'n' roll, μεταπήδησε στο ψυχεδελικό ροκ και το avant-garde. Το άλμπουμ του "Enigmatic" (1970) συνδύαζε τη ροκ μουσική με την εκκλησιαστική πολυφωνία και την πολωνική ποίηση, ενώ αργότερα στράφηκε εξολοκλήρου στο ηλεκτρονικό fusion ροκ.

                                                                           Ηeavy metal

Η δεκαετία του 1980 στην Πολωνία δεν γέννησε μόνο το αντικαθεστωτικό ροκ και πανκ, αλλά και μια από τις πιο σκληροπυρηνικές, σκοτεινές και αυθεντικές heavy metal σκηνές της Ευρώπης Παρά τις τεράστιες ελλείψεις σε μουσικό εξοπλισμό (οι κιθάρες και οι ενισχυτές ήταν δυσεύρετοι) και την κρατική λογοκρισία, οι Πολωνοί metalheads δημιούργησαν ένα κίνημα που έθεσε τις βάσεις για τον ακραίο ήχο (Death/Black Metal) παγκοσμίως. Η κομμουνιστική αστυνομία (Milicja) έβλεπε τους χεβυμεταλάδες με μακριά μαλλιά ως «στοιχεία κοινωνικής παρέκκλισης» και «θύματα της δυτικής καπιταλιστικής προπαγάνδας», με αποτέλεσμα οι ξυλοδαρμοί και οι προσαγωγές έξω από τις συναυλίες να είναι συχνές. Και μπορεί να μη υπήρχαν μαγαζιά για το ανάλογο ντύσιμο και τα απαραίτητα αξεσουάρ ενός Πολωνού χεβυματαλά εκείνης της εποχής όμως η εφευριτικότητα των οπαδών ήταν απίθανη με τα δερμάτινα μπουφάν, τα καρφιά και τα ραφτά να φτιάχνονταν στο χέρι και οι πιο φανατικοί χρησιμοποιούσαν αλυσίδες από καζανάκια τουαλέτας ή έκοβαν μόνοι τους τα τζιν μπουφάν τους για να μοιάζουν με τα είδωλά τους.

Test: Σχηματίστηκαν το 1971 και ήσαν επηρεασμένοι άμεσα από τους Deep Purple, Led Zeppelin και Black Sabbath ενώ ο κιθαρίστας τους, Dariusz Kozakiewicz, θεωρούνταν ο «Πολωνός Ritchie Blackmore» λόγω των εκρηκτικών σόλο του. Κυκλοφόρησαν μόνο ένα ομώνυμο άλμπουμ το 1974, το οποίο περιλαμβάνει βαριά riff που έθεσαν τις βάσεις για το πολωνικό metal που ακολούθησε στα '80s.

TSA (Tajne Stowarzyszenie Abstynentów): Οι απόλυτοι πρωτοπόροι του πολωνικού heavy metal στο στυλ των AC/DC και των Judas Priest. Ιδρύθηκαν το 1979, αλλά απογειώθηκαν το 1981 κερδίζοντας το φεστιβάλ του Jarocin. Το άλμπουμ τους "Heavy Metal World" (1984) θεωρείται ο πρώτος αυθεντικός heavy metal δίσκος της χώρας. Ήταν η πρώτη πολωνική μπάντα του είδους που έπαιξε στο εξωτερικό.

KAT: Οι «πατέρες» του πολωνικού Thrash/Black Metal και μία από τις πιο σκοτεινές μπάντες της εποχής επηρεασμένοι από τους Venom και τους πρώιμους Metallica. Με ηγέτη τον χαρισματικό και προκλητικό τραγουδιστή Roman Kostrzewski, οι KAT χρησιμοποίησαν αντιχριστιανική και σατανική θεματολογία, σοκάροντας τόσο το κομμουνιστικό καθεστώς όσο και την ισχυρή Καθολική Εκκλησία της Πολωνίας. Το άλμπουμ τους 666 (1986) είναι εμβληματικό μνημείο του underground ακραίου ήχου. Turbo: Η απάντηση της Πολωνίας στο New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM) και το Speed Metal. Ξεκίνησαν με κλασικό heavy metal και εξελίχθηκαν σε ένα καταιγιστικό, τεχνικό thrash metal συγκρότημα.Το άλμπουμ τους "Kawaleria Szatana" (1986) θεωρείται από πολλούς ο κορυφαίος πολωνικός metal δίσκος της δεκαετίας του '80, γεμάτος θαυμάσια κιθαριστικά σόλο και επική ατμόσφαιρα.

Vader: Ιδρύθηκαν το 1983 στο Όλστιν από τον Piotr "Peter" Wiwczarek και είναι η μπάντα μπάντα που έβαλε την Πολωνία στον παγκόσμιο χάρτη του Death Metal. Στη δεκαετία του '80 λειτουργούσαν αποκλειστικά στο underground, κυκλοφορώντας θρυλικά demo (όπως το Morbid Reich το 1990, που πούλησε χιλιάδες αντίτυπα παγκοσμίως, ρεκόρ για demo της εποχής). Ήταν η πρώτη μπάντα πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα που υπέγραψε με δυτική δισκογραφική εταιρεία (Earache Records).

Wolf Spider: Επίσης από το Πόζναν, έπαιζαν ένα εξαιρετικά γρήγορο και τεχνικό/προοδευτικό thrash metal. Ήταν από τις μπάντες που κυριάρχησαν στα τέλη της δεκαετίας του '80, εμφανιζόμενοι στο περίφημο φεστιβάλ Metalmania το οποίο ξεκίνησε το 1986 και ήταν  το μεγαλύτερο metal φεστιβάλ σε ολόκληρο το ανατολικό μπλοκ και έδωσε αργότερα την ευκαιρία στις πολωνικές μπάντες να μοιραστούν τη σκηνή με μεγάλα δυτικά ονόματα (όπως οι Running Wild, Helloween, Overkill και Kreator). 

                                                                  Πολωνική Πανκ 

Παράλληλα με το mainstream ροκ, αναπτύχθηκε ένα σκληροπυρηνικό, εντελώς ανεξάρτητο underground πανκ κίνημα κυτίως με συγκροτήματα όπως οι Dezerter, Siekiera, Armia κ.α. Προς τιμή τους οι μπάντες αυτές αρνούνταν την κρατική δισκογραφία και αντέγραφαν τις κασέτες τους χέρι με χέρι και τύπωναν δικά τους παράνομα fanzines. Οι στίχοι τους ήταν πολύ πιο άμεσοι και επιθετικοί κατά του στρατιωτικού καθεστώτος.

Dezerter: Ιδρύθηκαν το 1981 στη Βαρσοβία αρχικά με το όνομα SS-20 από το όνομα των σοβιετικών πυρηνικών πυραύλων και και το καθεστώς τους ανάγκασε να αλλάξουν όνομα σε Dezerter ενώ θεωρούνται η επιτομή του πολωνικού hardcore punk. Η μπάντα ήταν ο μόνιμος εφιάλτης των λογοκριτών. Έβγαζαν παράνομα fanzines και αντέγραφαν τις κασέτες τους σε υπόγεια. Το 1987 κατάφεραν να κυκλοφορήσουν το άλμπουμ "Underground Out of Poland" μέσω μιας ανεξάρτητης εταιρείας στις ΗΠΑ, στέλνοντας τις ηχογραφήσεις λαθραία έξω από τη χώρα.

Brygada Kryzys: Σχηματίστηκαν το 1981 από την ένωση δύο ιστορικών μορφών της σκηνής: του Robert Brylewski από τους Kryzys και του Tomasz Lipiński από τους Tilt και θεωρούνται οι πρωτοπόροι Πολωνοί του Post-Punk. Το ομώνυμο άλμπουμ τους (1982), γνωστό ως ο «Μαύρος Δίσκος», ηχογραφήθηκε μέσα στο σκοτάδι του Στρατιωτικού Νόμου και συνδύαζε την πανκ ενέργεια με ψυχεδελικά στοιχεία, dub και reggae ρυθμούς, αποτυπώνοντας την απόγνωση της κλειστοφοβικής εκείνης περιόδου.

Siekiera: .Εμφανίστηκαν το 1984 στο φεστιβάλ του Jarocin και σόκαραν το κοινό με τον καταιγιστικό, βίαιο punk ήχο τους. Αργότερα άλλαξαν στυλ, στρεφόμενοι σε ένα παγωμένο, μινιμαλιστικό new wave/coldwave. Το άλμπουμ τους "Nowa Aleksandria" (1986) θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα άλμπομ της πολωνικής εναλλακτικής μουσικής. 

KSU:Το πανκ της επαρχίας και της απομόνωσης. Ιδρύθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του '70 στο Ustrzyki Dolne, μια μικρή πόλη στα βουνά Μπιεστσάντι, κοντά στα σοβιετικά σύνορα. Ο ηγέτης τους, Eugeniusz "Siczka" Olejarczyk, έγραφε κομμάτια με έντονο μελωδικό πανκ στυλ. Η μπάντα υπέστη άγριο διωγμό από την κρατική ασφάλεια, καθώς τα μέλη της υποχρεώθηκαν σε αναγκαστική στρατιωτική θητεία για να διαλυθεί το γκρουπ.

 Armia:  Δημιουργήθηκαν το 1984 από τον Tomasz Budzyński και τον Robert Brylewski και ξεχώρισαν επειδή ενέταξαν στον σκληρό πανκ ήχο τους ένα γαλλικό κόρνο, δημιουργώντας μια σχεδόν επική, πολεμική και πνευματική ατμόσφαιρα. Οι στίχοι τους ήταν γεμάτοι λογοτεχνικές, φιλοσοφικές και θρησκευτικές αναφορές. Αν και η πανκ σκηνή ήταν καχύποπτη με κάθε είδους οργανωμένη πολιτική, μοιραζόταν τον ίδιο κοινό εχθρό με το συνδικάτο της «Αλληλεγγύης»: το ολοκληρωτικό καθεστώς. Πολλές συναυλίες κατέληγαν σε οδομαχίες με την αστυνομία. Για να παίξουν σε φεστιβάλ, έπρεπε να καταθέσουν τους στίχους στην κρατική επιτροπή. Οι πανκ μπάντες κατέθεταν ψεύτικους, αθώους στίχους και στις συναυλίες τραγουδούσαν τους κανονικούς, αντικαθεστωτικούς.

Αντί για τα κλασικά, ακριβά βινύλια, μικρές παράνομες ιδιωτικές βιοτεχνίες (και αργότερα κρατικές) άρχισαν να κατασκευάζουν καρτ ποστάλ διπλής όψεως και ήταν μια ιδιοφυής, underground πατέντα, η οποία επέτρεψε στους Πολωνούς της κομμουνιστικής περιόδου (δεκαετίες '60 και '70) να ακούνε δυτική rock και pop μουσική που ήταν επίσημα απαγορευμένη ή δυσεύρετη λόγω της λογοκρισίας. Η μπροστινή όψη έμοιαζε με μια εντελώς κανονική, τουριστική κάρτα με φωτογραφίες από τοπία, λουλούδια, γάτες, ή συγκροτήματα. Η πίσω όψη ήταν καλυμμένη με ένα πολύ λεπτό στρώμα πλαστικού (λαμινάρισμα). Πάνω σε αυτό το πλαστικό, χάραζαν αυλάκια (όπως στα κανονικά βινύλια), τα οποία περιείχαν συνήθως ένα ή δύο τραγούδια.

Παράλληλα Υπήρχε μια τρύπα ώστε να μπορείς να τοποθετήσεις την κάρτα απευθείας στο πικάπ! 

Καθώς οτιδήποτε προερχόταν από τη Δύση (π.χ. The Beatles, Deep Purple, Rolling Stones) ελεγχόταν αυστηρά από το κράτος, κάποιοι κατάφερναν να φέρουν κρυφά στη χώρα ένα αυθεντικό δυτικό βινύλιο. Στη συνέχεια, οι βιοτέχνες αντέγραφαν τον ήχο και τον «τύπωναν» μαζικά πάνω σε χιλιάδες τέτοια χάρτινα δελτάρια. Αυτά πουλιούνταν χέρι με χέρι σε παζάρια, περίπτερα  ή μικρά μαγαζιά της μαύρης αγοράς και το κράτος δυσκολευόταν να τα σταματήσει, καθώς στα χαρτιά φαίνονταν απλώς ως... ευχητήριες κάρτες. 

                                                   Οι Ιστορικές Συναυλίες Δυτικών Συγκροτημάτων

Το καθεστώς επέτρεπε επιλεκτικά σε μεγάλα δυτικά συγκροτήματα να παίξουν στην Πολωνία, κυρίως για να δείξει ένα προσωπείο «προοδευτικότητας» και να κατευνάσει τη διψασμένη για δυτική κουλτούρα νεολαία. 

The Rolling Stones (13 Απριλίου 1967 – Sala Kongresowa, Βαρσοβία): Πιθανόν πιο διάσημη συναυλία στην ιστορία του ανατολικού μπλοκ. Οι Stones έπαιξαν δύο εκρηκτικά show στο Παλάτι Πολιτισμού και Επιστημών. Το αστείο της υπόθεσης είναι ότι τα περισσότερα εισιτήρια δόθηκαν σε κομματικά στελέχη και τις οικογένειές τους, οι οποίοι κάθονταν ανέκφραστοι στις πρώτες σειρές. Έξω από το κτίριο, χιλιάδες οργισμένοι νέοι χωρίς εισιτήριο συγκρούστηκαν βίαια με την κομμουνιστική αστυνομία, η οποία χρησιμοποίησε δακρυγόνα και αντλίες νερού.

Iron Maiden (Αύγουστος 1984 – World Slavery Tour): Η Βρετανική μπάντα έγινε το πρώτο μεγάλο δυτικό heavy metal συγκρότημα που πραγματοποίησε κανονική περιοδεία πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα (Βαρσοβία, Λοτζ, Πόζναν). Η περιοδεία καταγράφηκε στο θρυλικό ντοκιμαντέρ "Behind the Iron Curtain". Το συγκρότημα έπαιξε μάλιστα απροειδοποίητα heavy metal διασκευές σε έναν πολωνικό παραδοσιακό γάμο σε εστιατόριο, μια στιγμή που έμεινε στην ιστορία.

Metallica (Φεβρουάριος 1987 – Spodek, Κατοβίτσε): Δύο ιστορικές συναυλίες αμέσως μετά την κυκλοφορία του "Master of Puppets". Χιλιάδες Πολωνοί χεβιμεταλάδες ταξίδεψαν από κάθε γωνιά της χώρας, δημιουργώντας μια πρωτοφανή ατμόσφαιρα πανδαιμονίου που σόκαρε τους κρατικούς αξιωματούχους ενώ τις συναυλίες τους, άνοιξαν οι Πολωνοί KAT. 

Συμπερασματικά η συγκεκριμένη μουσική στη δεκαετία του 1980, χωρίς διαδίκτυο και με την Πολωνία αποκλεισμένη από τη δυτική αγορά, ο μοναδικός τρόπος επικοινωνίας ήταν το ταχυδρομείο. Ο ηγέτης των Vader, Piotr "Peter" Wiwczarek, έγραφε ασταμάτητα γράμματα σε fanzines, ραδιοφωνικούς παραγωγούς και οπαδούς σε όλο τον κόσμο. Έστελνε τις κασέτες της μπάντας κρυμμένες μέσα σε πακέτα, συχνά περνώντας τις λαθραία από τον έλεγχο της κομμουνιστικής λογοκρισίας.

Σε ιστορικό επίπεδο, η ανάδυση της πολωνικής ροκ και heavy metal σκηνής κατά την κομμουνιστική περίοδο αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κοινωνικά παράδοξα της Ανατολικής Ευρώπης. Παρά το γεγονός ότι το κράτος επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τη μουσική των νέων ως μια ελεγχόμενη «βαλβίδα αποσυμπίεσης» —ειδικά κατά τη σκοτεινή περίοδο της διακυβέρνησης του στρατηγού Γιαρουζέλσκι— το φαινόμενο γρήγορα ξεπέρασε τα όρια του κρατικού σχεδιασμού. Θεσμοί όπως το Φεστιβάλ του Γιαρότσιν μετατράπηκαν σε εστίες εναλλακτικής κουλτούρας και έμμεσης αμφισβήτησης του συστήματος. Παρά το γεγονός ότι η γραφειοκρατία της λογοκρισίας και την έλλειψη τεχνικών μέσων έβαζαν εμπόδια, οι Πολωνικές μπάντες κατάφεραν να διαμορφώσουν μια αυθεντική μουσική ταυτότητα με υψηλό επίπεδο τεχνικής κατάρτισης και με την πτώση του καθεστώτος και τη μετάβαση στη δημοκρατία, η παρακαταθήκη αυτής της γενιάς λειτούργησε ως η βάση πάνω στην οποία η Πολωνία εξελίχθηκε σε μια από τις σημαντικότερες δυνάμεις της ευρωπαϊκής σκληρής μουσικής, επιβεβαιώνοντας ότι το ροκ υπήρξε ένας από τους πιο ισχυρούς, ανεπίσημους διαύλους επικοινωνίας της χώρας με τον δυτικό κόσμο πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα.

Επιμέλεια: Φώτης Μελέτης